Azelaik asit nedir? Buğdaydan gelen sakin asit

Azelaik asidin hikâyesi bir laboratuvarda değil, bir mantar lekesinde başlar. 1970'lerde İtalya'da bir grup araştırmacı, halk arasında "güneş mantarı" denen o açık renkli lekelerin neden çevresinden daha soluk kaldığını merak etti. İzini sürdükleri şey, cildimizde zaten yaşayan bir mayanın ürettiği küçük bir moleküldü. Adı sonradan çok duyulacaktı: azelaik asit.

Bugün aynı molekül serumlarda, kremlerde, eczane raflarında. Retinol kadar gürültülü değil, C vitamini kadar parlak bir ünü de yok. Belki de bu yüzden hakkında en çok soru sorulan içeriklerden biri.

Kimyası kısa: dokuz karbonlu bir asit

Azelaik asit, dokuz karbonlu doymuş bir dikarboksilik asit. Kimya dersini hatırlamayanlar için tercümesi şu: iki ucunda birer asit grubu taşıyan, düz ve kısa bir zincir. Buğday, çavdar ve arpa gibi tahıllarda doğal olarak bulunur. Cildimizin olağan sakinlerinden Malassezia mayası da onu üretir.

Kozmetikte kullanılan azelaik asit ise tarladan toplanmaz. Bitkisel yağlardaki oleik asidin parçalanmasıyla elde edilir; adı da buradan gelir. "Azelaik", nitrik asit anlamındaki "azot" ile Yunanca yağ demek olan "elaion"un birleşimi. On dokuzuncu yüzyıl kimyacıları onu ilk kez zeytinyağı asidini nitrik asitle işleyerek elde etmişti.

"Asit" kelimesi burada biraz yanıltıcı. Azelaik asit, glikolik ya da salisilik asit gibi klasik bir peeling asidi sayılmaz. Cildi soymaz, ertesi sabah pul pul bir yüzle uyandırmaz. Daha yavaş çalışır.

Cilde ne yapar?

Önce sınırı çizelim, çünkü bu içerikte sınır gerçekten önemli. Azelaik asidin yüzde 15 ve yüzde 20'lik formları pek çok ülkede ilaç olarak ruhsatlıdır ve hekimler tarafından belirli cilt hastalıklarında reçete edilir. O tarafı dermatoloğun işi; bir blog yazısının ya da kozmetik bir kremin değil.

Kozmetik ürünlerde azelaik asit genellikle yüzde 10'a kadar olan oranlarda karşınıza çıkar. Bu ürünlerden beklenebilecek şeyler görünümle ilgilidir:

• Ton eşitsizliğinin ve leke görünümünün zamanla daha dengeli algılanmasına yardımcı olur. Özellikle sivilce sonrası kalan koyu izlerin görünümünde tercih edilir.
• Kızarıklığa eğilimli ciltlerde daha sakin, daha homojen bir görünümü destekler.
• Yağlanmaya ve pürüze eğilimli ciltlerde dokunun daha düzgün görünmesine katkı sağlar.

Bir yanlış anlamayı da düzeltelim: azelaik asit cildi "beyazlatan" bir içerik değildir. Cildin kendi rengini açmaz. Bu yüzden koyu tenlilerde de rahatlıkla tercih edilir.

Ne kadar sürede fark edilir? Sabırsızlar için kötü haber: haftalar değil, aylar. İlk dört haftada çoğu kişi bir şey görmez. Sekiz ile on iki hafta arası, dürüst bir değerlendirme için makul süredir.

Formülü neden zor?

Raflarda azelaik asitli ürün sayısının görece az olmasının sıkıcı ama gerçek bir nedeni var: bu molekül formülatörü yorar. Suda da yağda da kolay çözünmez. Kötü formüle edildiğinde ciltte kumlu bir his bırakır, üzerine sürülen ürünle topaklanır, beyaz bir iz yapar.

Bu yüzden iki yol var. Birincisi, saf azelaik asidi çok ince öğütüp iyi bir taşıyıcıda süspanse etmek. İkincisi, onun suda çözünen bir türevini kullanmak; içerik listesinde "Potassium Azeloyl Diglycinate" olarak görürsünüz. Türev daha konforlu bir doku verir ama saf azelaik asitle aynı şey değildir, oranları da birebir karşılaştırılamaz. Etikette "yüzde 10 azelaik asit" yazıyorsa hangisinden söz edildiğine bakmakta fayda var.

Rutine nasıl girer?

Azelaik asit temizlikten sonra, nemlendiriciden önce ya da nemlendiricinin yerine kullanılır. Sabah da akşam da olur; ikisini birden yapmak şart değil.

İlk haftalarda hafif bir karıncalanma, kaşıntı ya da batma hissi çok yaygındır. Çoğu kişide iki üç hafta içinde azalır. Bu yüzden başlangıç için bildiğimiz en iyi yöntem aceleci olmamak: ilk iki hafta gün aşırı, cilt alışınca her gün. Cilt hafif nemliyken sürmek batma hissini artırabilir; tamamen kuruduktan sonra uygulamak daha rahattır.

Birlikte kullanım konusunda fazla kural yok. Niasinamid ile iyi geçinir. Retinol ya da başka asitlerle aynı rutinde kullanılabilir, ama hepsine aynı hafta başlamak cildin hangisine tepki verdiğini anlamayı imkânsız kılar. Yeni içerikleri teker teker eklemek, sıkıcı ama işe yarayan tavsiyedir.

Azelaik asit, cildi güneşe karşı duyarlı hâle getirmesiyle bilinen içeriklerden değil. Yine de ton eşitsizliğiyle uğraşan biri için güneş koruması pazarlık konusu olmamalı. Gündüz korunmayan bir ciltte leke görünümüne yönelik hiçbir ürün emeğinin karşılığını alamaz.

Kimler dikkat etmeli?

Cilt bariyeri o sırada yıpranmışsa, yani yüzünüz sade bir nemlendiriciyle bile yanıyorsa, azelaik asit için doğru zaman değildir. Önce cildi sakinleştirmek, sonra aktif içeriklere dönmek gerekir.

Hamilelik ve emzirme döneminde azelaik asit, hekimlerin görece rahat baktığı içerikler arasında anılır. Buna rağmen karar sizin ya da bizim değil, sizi takip eden hekimin olmalı.

Ve en önemlisi: geçmeyen kızarıklık, ağrılı sivilceler, hızla koyulaşan lekeler kozmetik bir sorun olmayabilir. Böyle bir durumda krem rafı yerine dermatoloğa gitmek hem daha hızlı hem daha ucuz bir yoldur.

Neden sevilir?

Cilt bakımında içerikler çoğu zaman bir bedelle gelir. Retinol kurutur, güçlü asitler soyar, bazı aktifler hassas ciltte hiç tutunamaz. Azelaik asit bu tabloda tuhaf bir yerde durur: birkaç farklı şikâyetin görünümüne aynı anda dokunur ve bunu çoğu ciltte büyük bir kavga çıkarmadan yapar.

Hızlı değildir. Gösterişli hiç değildir. Ama rutine bir kez giren, kolay kolay çıkmaz.

Her zamanki notumuz burada da geçerli: kozmetik ürünler hastalık teşhis veya tedavi etmez. Azelaik asitli bir kozmetik krem de görünüme yardımcı olur; fazlasını vaat eden bir etiket görürseniz temkinli olun.